Slimmer Werken: van programma naar beweging in de maakindustrie van Hart van Brabant

Slimmer Werken ontstond vanuit die behoefte. Niet als een op zichzelf staand project, maar als regionale aanpak om mkb-maakbedrijven, onderwijs, experts en overheid dichter bij elkaar te brengen. Met één centrale ambitie: bedrijven toekomstbestendiger maken door slimmer te organiseren, produceren en leren.

Van productiviteit naar meervoudige waardecreatie

Een belangrijke ontwikkeling binnen Slimmer Werken is de bredere kijk op productiviteit. Het gaat niet alleen om meer produceren in minder tijd, maar ook om de economische, sociale en duurzame waarde die bedrijven creëren.

Samen met Avans Hogeschool onderzocht het programma wat brede productiviteit betekent voor het industriële mkb. In een meerjarige masterclassreeks gingen 22 mkb-maakbedrijven, voornamelijk uit Hart van Brabant, aan de slag met vraagstukken rond verdienvermogen, mens, organisatie en duurzaamheid. Ook werd een dashboard ontwikkeld dat bedrijven helpt risico’s en kansen beter in beeld te brengen en gerichter te sturen op toekomstbestendigheid.

Petra Mouthaan, programmamanager Maakindustrie van Midpoint Brabant, ziet daarin een belangrijke verschuiving: “Brede productiviteit vraagt om een andere manier van kijken naar de prestaties van een bedrijf. Het gaat niet alleen om economische resultaten, maar ook om mensen, de inrichting van de organisatie en duurzaamheid. Door die aspecten in samenhang te bekijken, kunnen ondernemers beter onderbouwde keuzes maken voor de toekomst.”

Ondernemers kwamen letterlijk in beweging

De kracht van Slimmer Werken zat in de concrete vraagstukken van ondernemers. Sinds oktober 2023 bereikte het programma 349 mkb-bedrijven via bedrijfsbezoeken, bijeenkomsten, onderzoeken, masterclasses en begeleiding. Daarvan zetten 92 bedrijven daadwerkelijk een verbeterstap via een Lerend Netwerk, masterclass of individuele begeleiding.

Achter die cijfers gaan praktische veranderingen schuil. Bedrijven optimaliseerden hun assemblageflow, standaardiseerden werkplekken, introduceerden visuele planborden, werkten businesscases voor cobots uit of maakten met automatisering tijd vrij op de werkvloer.

Bij Echte Bakker Jan Swaanen leverde een flowpackmachine bijvoorbeeld een tijdsbesparing van 12 uur per week op. Bij VPT Versteeg werd gewerkt aan werkplekstandaardisatie. Pondres realiseerde een hogere handelingssnelheid en een capaciteitsstijging van meer dan 30%.

Petra licht toe: “Slimmer Werken begint niet bij de technologie, maar bij de vraag waar een bedrijf in de praktijk tegenaan loopt. Soms biedt automatisering de oplossing. In andere gevallen zit de winst in beter plannen, slimmer organiseren of medewerkers eerder betrekken bij veranderingen. Juist door die mogelijkheden in samenhang te bekijken, ontstaan verbeteringen die echt verschil maken.”

Lerende Netwerken als motor van verandering

Een van de meest waardevolle onderdelen van het programma waren de Lerende Netwerken*. In het Lerend Netwerk Productieautomatisering gingen ondernemers in drie rondes aan de slag met automatisering, procesverbetering, data en digitale volwassenheid. Binnen het Lerend Netwerk Mens & Organisatie zijn inmiddels vier rondes gerealiseerd: meer dan vooraf was beoogd. Daarnaast ging een pilot van het Lerend Netwerk Duurzaam Produceren van start. Daarin werkten bedrijven aan slimmer industrieel verwerken en het opschalen van reststromen. Ook de komende jaren kunnen ondernemers deelnemen aan nieuwe rondes van de Lerende Netwerken. Bekijk hier de instapdata en mogelijkheden.

Volgens Petra zit de kracht van deze aanpak vooral in het onderlinge leren: “Ondernemers leren veel van andere ondernemers. Experts, onderzoekers en projectleiders brengen kennis en structuur, maar de versnelling ontstaat wanneer bedrijven ervaringen delen en bij elkaar in de keuken kijken. Dan zien ondernemers niet alleen wat mogelijk is, maar ook hoe ze verbeteringen zelf kunnen toepassen.”

Werkbezoeken aan onder meer FANUC, Bosch Transmission Technology en Hoppenbrouwers Techniek maakten nieuwe technologieën en toepassingen concreet. De Lean Lego Game liet zien dat procesverbetering pas echt effect heeft wanneer ook medewerkers worden meegenomen. Zo groeiden afzonderlijke bedrijfsinterventies uit tot een gezamenlijke leerbeweging in de regio.

Onderwijs dichter op de praktijk

Slimmer Werken bracht niet alleen veranderingen bij bedrijven op gang, maar versterkte ook de verbinding tussen onderwijs en beroepspraktijk. Binnen de pilot Proeftuin Smart Industries van Yonder/ROC Tilburg werden praktijkvragen van bedrijven gekoppeld aan technisch onderwijs. Studenten maakten kennis met actuele vraagstukken uit de maakindustrie, terwijl bedrijven ontdekten hoe het onderwijs kan bijdragen aan innovatie.

Daarnaast is samen met Yonder, Avans en Hoppenbrouwers Techniek een mbo-hbo-projectonderwijsmodule ontwikkeld. Daarin leren studenten een robot programmeren en simuleren. De inzichten uit de labs en Lerende Netwerken vonden zo niet alleen hun weg naar bedrijven, maar ook naar nieuw onderwijs.

Petra beschouwt die verbinding als een belangrijke opbrengst: “Toekomstbestendig ondernemen vraagt niet alleen om bedrijven die blijven investeren in productiviteitsverbetering. Het vraagt ook om studenten, docenten en opleidingen die begrijpen wat er op de werkvloer verandert. Door onderwijs en bedrijfsleven dichter bij elkaar te brengen, werken we aan oplossingen voor vandaag én aan de vaardigheden die morgen nodig zijn.”

Een regionale infrastructuur die blijft staan

Naast de afzonderlijke activiteiten heeft Slimmer Werken iets opgeleverd dat verder reikt dan het programma zelf. Er is een expertdatabase opgebouwd met circa 50 experts op het gebied van mens en organisatie, productieautomatisering, digitalisering en verandering. Ook is de aanpak van de Lerende Netwerken vastgelegd, zodat andere regio’s hiervan kunnen leren.

Daarnaast is de samenwerking tussen Midpoint Brabant, REWIN, Metaalunie, FME, Avans, Fontys, Yonder, Hoppenbrouwers Techniek, Bosch Transmission Technology, gemeenten en provincie versterkt rond een gezamenlijke opgave.

“De waarde van Slimmer Werken zit niet alleen in het aantal bereikte bedrijven of de verbeteringen die zijn gerealiseerd. Minstens zo belangrijk is de regionale infrastructuur die is opgebouwd. Ondernemers weten elkaar beter te vinden, onderwijs sluit beter aan op praktijkvragen en experts kunnen gerichter aan bedrijven worden gekoppeld. Daarmee blijft de kennis en samenwerking behouden, ook wanneer een programmafase wordt afgerond,” concludeert Petra.

Ook binnen nieuwe programma’s en samenwerkingen, zoals met PACT Brabant en HALLO, wordt de aanpak inmiddels breder in Brabant gedeeld en opgeschaald.

Van programma naar beweging

Als programmamanager Maakindustrie kijkt Petra Mouthaan met trots terug op wat Slimmer Werken in gang heeft gezet. Het programma laat zien dat toekomstbestendigheid niet begint bij grote woorden, maar bij concrete stappen: een organisatie die leert, een verbeterde productielijn, een beter gesprek op de werkvloer of een student die werkt aan een echte bedrijfsopdracht. Ook het inzicht dat automatisering voor een bedrijf haalbaar kan zijn, kan een belangrijk kantelpunt vormen.

Petra tot slot: “De grootste opbrengst van Slimmer Werken is misschien wel dat toekomstbestendig ondernemen in Hart van Brabant minder abstract is geworden. Bedrijven, onderwijs en regionale partners zijn er samen concreet mee aan de slag gegaan. Stap voor stap, door te experimenteren, kennis te delen en van elkaar te leren. Met oog voor mens, proces én technologie. Zo groeit een programma uit tot een beweging die de maakindustrie ook in de komende jaren verder kan helpen.”