In Hart van Brabant werken ondernemers, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke partners samen aan oplossingen voor de vraagstukken van morgen. Dat levert vooruitgang op die mensen daadwerkelijk raakt. Iedereen die hieraan bijdraagt, noemen we Hartmakers. In deze editie van de rubriek 'Hartmaker van de maand' vertellen Dick van Engelen (gezinscoach bij de gemeente Waalwijk) en Ideliën Bazoer (deelnemer) over De Sterkste Schakel. Dit programma van de gemeente Waalwijk en Tilburg University, onderdeel van het Regio Deal-project Wijkaanpak, is gericht op het doorbreken van generatiearmoede.
Leven met geldzorgen betekent vaak leven van dag tot dag. Wist je dat kinderen die opgroeien in armoede later als volwassene vaker in een vergelijkbare situatie terecht kunnen komen? In het project De Sterkste Schakel zetten wetenschappers van Tilburg University zich samen met de gemeente Waalwijk in om dit patroon te doorbreken. Met neuropsychologische inzichten en intensieve, mensgerichte begeleiding helpen zij ouders grip te krijgen op hun financiën én daarmee op hun toekomst.
Dick van Engelen werkt als gezinscoach bij de gemeente Waalwijk. Samen met gezinnen pakt hij financiële problemen en de stress die daarbij komt kijken aan. Ideliën Bazoer was de eerste deelnemer aan het programma. In dit artikel delen zij hun persoonlijke ervaringen met De Sterkste Schakel.
Bij De Sterkste Schakel leren jullie gezinnen hoe je geldzorgen kunt aanpakken. Hierbij maken jullie gebruik van neuropsychologische inzichten van Tilburg University en geven jullie vanuit de gemeente Waalwijk intensieve begeleiding. Wat houdt dit in en hoe vertaalt dit zich naar de praktijk?
Dick: “Onderzoek van Tilburg University naar de neuropsychologische effecten van chronische financiële stress laat zien dat deze stress het brein blokkeert. Daardoor wordt het voor mensen die chronische stress ervaren steeds moeilijker om overzicht te houden en plannen voor de lange termijn te maken, terwijl de wereld om hen heen alleen maar ingewikkelder wordt. Denk aan verschillende schuldeisers, incassobureaus en complexe financiële administratie. Al die ballen in de lucht houden terwijl je hersenen minder goed functioneren, is ontzettend lastig. Daardoor lopen schulden verder op en worden kwetsbare inwoners steeds kwetsbaarder.”
“Deze wetenschappelijke inzichten zijn ontzettend waardevol in de begeleiding van gezinnen die in armoede leven. Als we begrijpen hoe geldzorgen het brein beïnvloeden, begrijpen we mensen beter én kunnen we investeren in de ondersteuning die daadwerkelijk nodig is. Vanuit die overtuiging is De Sterkste Schakel ontstaan.”
“Maar dit vraagt ook om een nieuwe manier van werken. Toen ik in 2021 aan de slag ging, was de boodschap: ‘ga pionieren.’ Ik kreeg de ruimte om uit te zoeken wat werkt voor mensen en daarmee het raamwerk van de universiteit verder in te kleuren. Met De Sterkste Schakel ontwikkelen we eigenlijk al doende nieuw beleid.”
Dick, in jouw werk als gezinscoach begeleid je mensen die leven in armoede en werk je samen met hen aan het verbeteren van hun leven. Hoe ziet zo’n traject eruit?
Dick: “Binnen De Sterkste Schakel onderscheiden we drie fasen: stabilisatie, vooruitgang en zelfredzaamheid. In de stabilisatiefase creëren we financiële rust door overzicht aan te brengen en zaken zoals post en documenten te ordenen. Met een schuldenoverzicht maken we een aflossingsplan. We gaan in gesprek met schuldeisers en bekijken het inkomen en de uitgaven om meer ruimte in de portemonnee te creëren. In de vooruitgangsfase stellen we deelnemers vervolgens de vraag: ‘Waar droom je van?’ Voor jou waren dat een aantal dingen, toch Ideliën?”
Ideliën: “Klopt. Ik droomde er bijvoorbeeld van om mijn kinderen mee te nemen naar Curaçao en mijn rijbewijs te halen. Inmiddels ben ik schuldenvrij en heb ik beide dromen kunnen vervullen. Ik heb nu zelfs een eigen auto.”
Dick: “Het is mooi om te zien dat zulke dromen werkelijkheid worden. In de zelfredzaamheidsfase bekijken we of deelnemers klaar zijn om het traject af te ronden. We bakenen de fasen overigens nooit strikt af en verbinden ook geen vaste termijn aan een traject. Juist de flexibiliteit en het maatwerk vormen de kracht van het programma. Investeren in mensen kost tijd, maar levert duurzame zelfredzaamheid op.”
Ideliën, jij bent de eerste deelneemster van dit project. Hoe heb je het tot nu toe ervaren?
Ideliën: “Het traject was voor mij erg heftig en confronterend. Vooral de stabilisatiefase was pittig. Door de stress was ik volledig geblokkeerd en kampte ik met een zware depressie. Ik was alleen nog maar aan het overleven. Zonder Dick was het mij nooit gelukt om weer overzicht te krijgen.”
“Nu kijk ik positief terug op het traject. Het was een intens proces waarvan ik vooraf niet wist hoe het zou verlopen. Dankzij De Sterkste Schakel ben ik weer gaan leven, in plaats van alleen maar te overleven.”
Ideliën, wat is voor jou het meest waardevol aan de ondersteuning vanuit De Sterkste Schakel en van Dick als gezinscoach? Is er een moment geweest waarop je dacht: nu verandert er écht iets?
Ideliën: “Het meest waardevolle vind ik de persoonlijke benadering. Je bent geen nummer, maar wordt echt gezien. Er wordt geen vaste termijn aan je traject gekoppeld; het duurt zo lang als jij nodig hebt. Daarnaast mag je buiten de lijntjes kleuren. Er zijn minder strikte regels en er is veel mogelijk. Binnen dit traject is écht ruimte voor maatwerk. Dat is cruciaal, want financiële problematiek ziet er voor iedereen anders uit.”
“Ook had ik het zonder de steun van Dick nooit gekund. Hij heeft de rust en de kennis om orde in mijn financiën te brengen en kent de weg binnen de gemeente. Daardoor weet hij welke mogelijkheden er zijn en wie hij moet inschakelen.”
“Maar vooral zijn steun op persoonlijk vlak was van grote waarde. Ik kon Dick altijd bellen, ook als ik privé ergens mee zat. Hij was er altijd en oordeelde niet. Dat gaf mij enorm veel rust. Toen ik uiteindelijk mijn vierde kindje kreeg, was hij zelfs het eerste bezoek. Dankzij het vertrouwen, de ruimte en de continuïteit van zijn aanwezigheid heb ik mezelf uit de put kunnen trekken en mijn schulden afgelost. Nu heb ik weer rust en vertrouwen in mezelf en durf ik op eigen benen te staan.”
Dick, je voert dit praktijkgerichte onderzoeksproject vanuit de gemeente Waalwijk uit samen met Tilburg University. Hoe borgen jullie de resultaten en wanneer is het project voor jou geslaagd?
Dick: “We werken nauw samen met Tilburg University. In deze pilot begeleiden we zoveel mogelijk gezinnen. Om de impact van onze aanpak te meten, worden er door de medewerkers van Tilburg University bij de start en vervolgens iedere drie maanden wetenschappelijk gevalideerde testen afgenomen bij deelnemers en kinderen vanaf een bepaalde leeftijd. Daarmee worden onder meer de executieve functies en de ervaren kwaliteit van leven gemeten.”
Ideliën: “De testen bestaan uit vragenlijsten met stellingen over hoe ik mij voel en cognitieve opdrachten waarin bijvoorbeeld mijn concentratievermogen wordt gemeten.”
Dick: “Deze periodieke metingen worden uitgevoerd door de universiteit. Daarnaast legt de universiteit interviews af met deelnemers en is er een focusgroep georganiseerd. De combinatie van kwalitatieve en kwantitatieve data brengt uiteindelijk de effecten van de aanpak goed in beeld.”
“De eerste resultaten zijn positief. De kwaliteit van leven van deelnemers stijgt aanzienlijk. Hun welzijn en de financiële positie van de gezinnen zijn verbeterd. Die inzichten delen we ook met jeugdhulporganisaties, gemeenten en andere regio’s. Zo waren we vanuit de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) aanwezig op een congres over beslissen onder stress, waar verschillende Nederlandse universiteiten vertegenwoordigd waren. Onze aanpak en de kennis die we hadden opgedaan bleken voor veel aanwezigen nieuw.”
“Wanneer een traject precies geslaagd is, blijft lastig te bepalen. In de periodieke metingen zie je vaak na enkele maanden voorzichtig een stijgende lijn, al blijft het natuurlijk een proces met pieken en dalen. Uiteindelijk bereik je een punt waarop er echt rust ontstaat.”
Ideliën: “Een traject afronden blijft spannend. Er is wel rust, maar toch vraag je jezelf af: kan ik het wel alleen? Dankzij het vertrouwen dat Dick en De Sterkste Schakel mij hebben gegeven, durf ik die stap nu te zetten.”
Dit traject doen jullie natuurlijk samen. Wat hebben jullie het afgelopen jaar van elkaar geleerd?
Ideliën: “Vroeger schaamde ik mij enorm en durfde ik geen hulp te vragen. Dick heeft mij geleerd mensen toe te laten. Door mijn deelname aan De Sterkste Schakel heb ik ervaren hoe belangrijk het is dat er iemand naast je staat die kijkt naar mogelijkheden in plaats van beperkingen.”
Dick: “Ook ik heb enorm veel geleerd van Ideliën. Je ziet bij deelnemers vaak dat er veel meer stressfactoren spelen dan alleen de financiële situatie. Dankzij dit traject kan ik dat veel beter in de juiste context plaatsen. Daarnaast heeft het mij geleerd om niet op te geven en mijn rug recht te houden. Dat lukt beter als je er niet alleen voor staat.”
Dick, De Sterkste Schakel is onderdeel van het Regio Deal-project Wijkaanpak van Hart van Brabant. Waarin onderscheidt onze regio zich in jouw ogen van andere regio’s? En wat kunnen andere regio’s hiervan leren?
Dick: “De aanpak van De Sterkste Schakel is echt uniek. Hoe we het in Waalwijk en daarmee in Hart van Brabant doen, zie je bijna nergens anders. Wat deze aanpak zo bijzonder én succesvol maakt, is de kleinschaligheid. We hebben hier korte lijnen, kennen elkaar en weten elkaar snel te vinden. Dat maakt maatwerk mogelijk.”
Als Hartmakers van de maand, waar maken jullie je hard voor?
Dick: “Ik maak mij hard voor het welzijn van mensen in onze regio en voor een samenleving waarin iedereen mee kan doen.”
Ideliën: “Ik maak mij hard voor meer rust en vertrouwen bij gezinnen. Ik heb zelf ervaren hoe ingrijpend geldzorgen kunnen zijn, zowel mentaal als emotioneel. Met mijn verhaal hoop ik anderen te laten zien dat hulp vragen geen zwakte is, maar juist een stap vooruit. Ook hoop ik dat professionals en gemeenten blijven investeren in persoonlijke begeleiding. Wanneer je de mensen centraal zet, krijgen ze weer vertrouwen in zichzelf én in de toekomst.”
Hart van Brabant is meer dan een plek. Meer dan een logo. Het is een beweging. Wil je meer weten over de regiocampagne Hartmakers en zelf ook Hartmaker worden? Meld je aan via hartvanbrabant.com.
