De Nederlandse logistieke sector investeert volop in automatisering en AI om personeelstekorten op te vangen en efficiënter te werken. Maar opvallend genoeg leidt zo'n investering vaak eerst tot een lagere arbeidsproductiviteit. Dat blijkt uit onderzoek van promovendus Roman Vervoort.
De logistiek is een belangrijke motor van de Nederlandse economie. Met ruim 600.000 werknemers en een sterke internationale positie behoort Nederland tot de wereldtop op logistiek gebied. Tegelijkertijd neemt de druk toe.
“De arbeidsproductiviteit in de logistiek groeit al jaren minder hard dan gewenst en daalt sinds 2015 zelfs in delen van de sector”, zegt Roman Vervoort. “Tegelijkertijd worden personeelstekorten steeds groter. Dat maakt arbeidsproductiviteit een cruciaal thema.”
Voor logistieke bedrijven is dat extra belangrijk. De marges zijn vaak klein, waardoor iedere efficiëntieverbetering direct verschil maakt. Terwijl personeel steeds schaarser wordt, zoeken bedrijven naar manieren om met dezelfde mensen meer werk te verzetten.
Automatisering in opmars
Steeds meer logistieke bedrijven zien automatisering als onderdeel van de oplossing. Het aandeel bedrijven dat investeert in automatisering ligt inmiddels ruim drie keer zo hoog als tien tot vijftien jaar geleden. Die ontwikkeling is zichtbaar in de hele sector, zegt Vervoort. “In warehouses worden orderpickprocessen geautomatiseerd en robots ingezet, terwijl transportbedrijven steeds vaker gebruikmaken van slimme software voor planning en capaciteitsmanagement.”
Binnen het Tilburg Initiative for Future Logistics, een samenwerking tussen Tilburg University, Midpoint Brabant en elf logistieke bedrijven uit Noord-Brabant, onderzoekt Vervoort hoe AI en automatisering de productiviteit van logistieke bedrijven beïnvloeden. Met behulp van CBS-microdata en veldexperimenten brengt hij in kaart wat er gebeurt nadat bedrijven investeren in nieuwe technologie.
Mismatch
De eerste resultaten laten zien dat automatisering niet altijd het directe positieve effect op de arbeidsproductiviteit oplevert dat veel bedrijven verwachten. “We zien dat bedrijven vaak een overgangsperiode doormaken waarin het effect van automatisering op de arbeidsproductiviteit juist negatief is”, zegt Vervoort. “Wanneer een bedrijf automatiseert, veranderen processen. Medewerkers krijgen andere taken en moeten nieuwe systemen leren gebruiken. Dat kost tijd. Daardoor kan de bijdrage van automatisering aan de arbeidsproductiviteit aanvankelijk negatief zijn, ook als de totale arbeidsproductiviteit van het bedrijf door andere factoren toeneemt.”
Daardoor ontstaat regelmatig een mismatch tussen de vaardigheden die aanwezig zijn en de vaardigheden die nodig zijn. “De technologie is er dan al, maar de organisatie moet nog leren hoe ze die optimaal benut. Onze resultaten wijzen erop dat het meerdere jaren kan duren voordat bedrijven de volledige voordelen van een investering terugzien. In sommige gevallen pas na ongeveer vijf jaar.”
Veel bedrijven investeren in automatisering vanwege personeelstekorten. Maar uiteindelijk bepalen mensen, processen en organisatieverandering of zo’n investering succesvol wordt.
Niet ieder bedrijf profiteert hetzelfde
Het onderzoek laat ook zien dat de effecten van automatisering verschillen tussen bedrijven. Zo lijken organisaties met relatief veel tijdelijke medewerkers zich soms sneller aan te passen aan nieuwe technologie, terwijl bedrijven met meer vaste medewerkers profiteren van kennis en ervaring die binnen de organisatie behouden blijft.
“Er is geen universele oplossing. Wat goed werkt voor het ene bedrijf hoeft niet automatisch succesvol te zijn voor een ander bedrijf.” Volgens Vervoort onderstreept dat hoe belangrijk maatwerk is. Technologie levert pas waarde op als deze aansluit bij de organisatie en de mensen die ermee werken.
AI als ondersteuning voor planners
Naast zijn onderzoek naar productiviteit werkt Vervoort samen met verschillende Brabantse transportbedrijven aan een AI-tool voor planners. De software helpt bij verstoringen zoals vertragingen, capaciteitsproblemen of onverwachte wijzigingen in transportstromen.
“We onderzoeken niet alleen wat AI doet voor de productiviteit, maar ook wat het doet met menselijk gedrag. Vertrouwen planners zo’n advies? En verandert hun manier van beslissen?” Juist die menselijke kant blijkt volgens hem cruciaal voor het succes van nieuwe technologie.
Meer doen met minder mensen
Voor Vervoort is dat de belangrijkste les van zijn onderzoek. “Veel bedrijven investeren in automatisering vanwege personeelstekorten. Maar uiteindelijk bepalen mensen, processen en organisatieverandering of zo’n investering succesvol wordt.” Juist daarom is dit onderzoek relevant voor meer dan alleen de logistiek. De vraag hoe organisaties productiever kunnen worden met dezelfde mensen speelt in vrijwel de hele Nederlandse economie.
Regio Deal Hart van Brabant
Het onderzoek van Roman Vervoort maakt deel uit van het Tilburg Initiative for Future Logistics, een project binnen de Regio Deal Hart van Brabant. Hierin werken Tilburg University, Midpoint Brabant en elf logistieke bedrijven samen aan vraagstukken rond AI, arbeidsmarktkrapte en duurzame groei in de logistieke sector. Het project Tilburg Initiatieve for Future Logistics wordt uitgevoerd in samenwerking met de Academische Werkplaats Inclusieve Arbeidsmarkt en (Be)sturen op Brede Welvaart.
